Στις 07.07.26, το Εφετείο Παρισίων έκρινε τη Μαρίν Λεπέν ένοχη σε δεύτερο βαθμό για κατάχρηση δημοσίου χρήματος (την περίοδο που ήταν ευρωβουλευτής). Η Λεπέν καταδικάστηκε σε φυλάκιση τριών ετών, εκ των οποίων τα δύο έτη με αναστολή, ενώ το εκτιτέο τμήμα μετετράπη σε ηλεκτρονική επιτήρηση με «βραχιολάκι». Της επιβλήθηκε επίσης ποινή στέρησης του δικαιώματος του εκλέγεσθαι 45 μηνών, εκ των οποίων 30 μήνες με αναστολή. Καθώς η ποινή αυτή εκτελείται ήδη από 31.03.25 (ημερομηνία έκδοσης της πρωτόδικης απόφασης), η εφετειακή απόφαση παρέχει πλέον στη Λεπέν τη δυνατότητα να θέσει υποψηφιότητα στις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2027, μολονότι η ίδια έχει δηλώσει ότι δεν θα κατεβεί υποψήφια φορώντας «βραχιολάκι» – προφανώς μετράει εδώ και το βαρύ στίγμα της ποινικής καταδίκης…

Η Οδύσσεια του Νόλαν Η Οδύσσεια ασκεί διαχρονικά μία πολύ ισχυρή γοητεία σε όλο τον δυτικό κόσμο. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο αυτό. Εν γένει, τόσο στα ομηρικά έπη όσο και στις αρχαίες τραγωδίες έρχονται στην επιφάνεια –και συμπλέκονται– οι μύθοι της αρχαιότητας, που φανερώνουν πολλά για την ανθρώπινη φύση και κατάσταση, τα ανθρώπινα πάθη, τις συνέπειες ανόσιων ή ανήθικων πράξεων, την καθαρτήρια λειτουργία της δικαιοσύνης – ακριβέστερα: την καθαρτήρια λειτουργία του γνωστού σχήματος της θεϊκής δικαιοσύνης «Ύβρις – Άτη – Νέμεσις – Τίσις». Ναι, ίσως δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξει κανείς ότι τα βασικά για την ανθρώπινη φύση και κατάσταση βρίσκονται εκεί, στα έπη και τις τραγωδίες…

Επί τέσσερα και πλέον χρόνια πλανάται στη χώρα το μείζον θεσμικό ζήτημα των υποκλοπών. Άλλοτε βρίσκεται στο περιθώριο της δημοσιότητας, άλλοτε όμως έρχεται στο προσκήνιο με αφορμή μία σημαντική δικαστική εξέλιξη ή κάποια ενέργεια ενός θύματος. Το τελευταίο συνέβη τις τελευταίες ημέρες με την αίτηση που υπέβαλε –έστω και με καθυστέρηση– ο πρώην Πρωθυπουργός Α.Σαμαράς στην Εισαγγελία του ΑΠ, ζητώντας την πλήρη διερεύνηση της δικής του παγίδευσης, κάνοντας δε λόγο για μία υπόθεση που προκαλεί «εύλογη ανησυχία για την εθνική ασφάλεια, για τη λειτουργία των θεσμών και για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων».

Ήδη πάντως εδώ και καιρό, κάποια από τα θύματα των παρακολουθήσεων προσπαθούν επίμονα να βρουν το δίκιο τους…

Ο τέως πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν υπήρξε επί 36 συναπτά έτη γερουσιαστής. Η πολύτιμη εμπειρία που απέκτησε κατά τη μακρά αυτή θητεία στη Γερουσία τον βοήθησε πολύ στη συνέχεια, όταν ανέλαβε τα αξιώματα του Αντιπροέδρου και Προέδρου των ΗΠΑ. Ωστόσο, αν επανεκλεγόταν το 2024, η παραμονή του στο αξίωμα του Προέδρου δεν θα μπορούσε να υπερβεί τις δύο θητείες, καθώς το αμερικανικό Σύνταγμα περιορίζει την προεδρία σε δύο θητείες. Η πρόνοια αυτή μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια σήμερα – για τις ΗΠΑ και ολόκληρο τον πλανήτη. Ανακλά δε μία θεμελιώδη αξιολόγηση σε σχέση με τα όρια που πρέπει να τίθενται στο κορυφαίο επίπεδο της εκτελεστικής εξουσίας, ώστε να αποτρέπεται ο κίνδυνος υπερσυγκέντρωσης εξουσίας και μετατροπής ενός Προέδρου σε απολυταρχικό ηγέτη (ή «εκλεγμένο βασιλιά»)…

Η προηγούμενη Τρίτη 19.05.26 υπήρξε μία πραγματικά ιστορική στιγμή για το αστικό δίκαιο στη χώρα μας. Ψηφίστηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο για το νέο κληρονομικό δίκαιο (με έναρξη ισχύος, κατ’ αρχήν, την 16.09.26). Μετά 80 χρόνια ισχύος του Αστικού μας Κώδικα, το πέμπτο βιβλίο του για το κληρονομικό δίκαιο υπέστη μία μεγάλης έκτασης μεταρρύθμιση, σε διάφορα επίπεδα (εξ αδιαθέτου διαδοχή, νόμιμη μοίρα, ευθύνη για τα χρέη της κληρονομίας, εισαγωγή του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων κ.ά.). Πρόκειται για τη μέχρι στιγμής μεγαλύτερη παρέμβαση στο σώμα του Αστικού Κώδικα…

Σύμφωνα με το άρθ. 62 Συντ., η Βουλή υποχρεούται να άρει τη βουλευτική ασυλία, όταν υποβάλλεται αίτηση της εισαγγελικής αρχής σε σχέση με αδίκημα που δεν συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων ή την πολιτική δραστηριότητα του βουλευτή. Με τον τρόπο αυτό, ανοίγει ο δρόμος για την παροχή εξηγήσεων στο πλαίσιο προκαταρκτικής εξέτασης και την άσκηση ποινικής δίωξης. Έτσι, μετά την άρση της ασυλίας εφαρμόζεται για τον βουλευτή η ποινική διαδικασία που ισχύει για κάθε πολίτη της χώρας× ασφαλώς δε, καλύπτεται και εκείνος από το τεκμήριο αθωότητας.

Με την τροπολογία όμως που ψηφίσθηκε προσφάτως στη Βουλή…

Ας ξεκινήσουμε με κάποιες αυτονόητες παραδοχές: Η κριτική σε δικαστικές αποφάσεις ή άλλες δικαστικές πράξεις δεν είναι απλώς θεμιτή, είναι αναγκαία, ιδίως μάλιστα σε υποθέσεις μείζονος σημασίας για τους θεσμούς και τη δημοκρατία. Τούτο δεν είναι μόνον απόρροια της ελευθερίας του λόγου, αλλά και απαραίτητο στοιχείο της δημοκρατικής λειτουργίας. Ασφαλώς, η κριτική δεν αναιρεί τον εν γένει σεβασμό που οφείλεται στις δικαστικές αποφάσεις με την έννοια της υποχρέωσης συμμόρφωσης σ’ αυτές. Σεβασμός, όμως, δεν σημαίνει προφανώς την επιβολή ενός σιωπητηρίου για τις δικαστικές κρίσεις. Η απονομή της δικαιοσύνης δεν εξαιρείται του δημοκρατικού ελέγχου και της λογοδοσίας.

Ας περάσουμε τώρα στην πρόσφατη κρίση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (ΕισΑΠ) Κ.Τζαβέλλα σε σχέση με την υπόθεση των υποκλοπών…

Ομολογουμένως, το διεθνές δίκαιο έχει έντονα χαρακτηριστικά ήπιου δικαίου (soft law). Διεθνή δικαιοδοτικά ή άλλα όργανα υπάρχουν μεν, και πολλές αποφάσεις τους τηρούνται (όπως λ.χ. αποφάσεις του Δικαστηρίου του Στρασβούργου, Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ κ.λπ.). Αλλά ναι, η εφαρμογή του διεθνούς δικαίου στην πράξη πάσχει, καθώς δεν παύει να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τους διεθνείς συσχετισμούς ισχύος. Αρκετές φορές, το δίκαιο και η ιδέα της δικαιοσύνης υποχωρούν μπροστά στην οικονομική ή στρατιωτική υπεροχή μιας χώρας ή ενός συνασπισμού χωρών…

Η σημασία της απόφασης του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών για τις υποκλοπές δεν έγκειται τόσο στην καταδίκη των κατηγορουμένων, όσο στο γεγονός ότι η δικαστική κρίση βασίσθηκε σε μία ενδελεχή εξέταση της υπόθεσης, κάτι που δυστυχώς δεν είχε γίνει μέχρι πρότινος σε δικαστικό επίπεδο. Και δη σε σχέση με μία υπόθεση μείζονος σημασίας για την ίδια την ομαλή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, που έφθασε να δικάζεται σε επίπεδο πλημμελήματος και να αφορά τις ποινικές ευθύνες μόνον ιδιωτών και όχι και δημοσίων αξιωματούχων, κατόπιν μιας «αναντίλεκτης» αρχειοθέτησης από την Εισαγγελία του ΑΠ…

Τα τελευταία χρόνια συζητείται στη νομική θεωρία η ιδέα για μία εξατομίκευση των κανόνων του ιδιωτικού δικαίου (personalization of private law) – των κανόνων δηλαδή που ρυθμίζουν τις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών. Η ιδέα, που προωθείται προεχόντως στην αμερικανική νομική επιστήμη (κυρίως O.Ben-Shahar, A.Porat, L.Strahilevitz) αλλά έχει βρει υποστηρικτές και στον ευρωπαϊκό χώρο (κυρίως Ph.Hacker), βασίζεται στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχουν τα λεγόμενα “μεγάλα δεδομένα” (big data) και η αλγοριθμική επεξεργασία τους, με τη βοήθεια εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Τα δεδομένα αυτά συλλέγονται μέσα από τις συναλλαγές μας με πιστωτικές κάρτες, τις αλληλεπιδράσεις μας στα κοινωνικά δίκτυα, τις χρήσεις διαφόρων εφαρμογών στα έξυπνα κινητά, δημόσια ή εταιρικά αρχεία κ.λπ…