Τους τελευταίους μήνες, μια φαινομενικά παράδοξη σκέψη έχει αρχίσει να αποκτά απροσδόκητη δυναμική: θα μπορούσε άραγε να γίνει ο Καναδάς κράτος μέλος της ΕΕ; Αρχική αφορμή για τη σχετική συζήτηση έδωσαν κάποια δημοσκοπικά ευρήματα του Φεβρουαρίου 2025, που έδειξαν ότι ένα αξιοσημείωτο ποσοστό των Καναδών πολιτών βλέπει θετικά –ακόμη και με ενθουσιασμό– μια τέτοια προοπτική, και μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία οι διατλαντικές σχέσεις επαναπροσδιορίζονται και η ΕΕ εμφανίζεται, στα μάτια πολλών εκτός Ευρώπης, ως νησίδα θεσμικής και πολιτικής σταθερότητας…

Κατά το άρθ. 86 Συντ., η Βουλή είναι η μόνη αρμόδια να ασκεί δίωξη για αδικήματα υπουργών. Αν ασκήσει δίωξη, της υπόθεσης επιλαμβάνεται πλέον Δικαστικό Συμβούλιο, αποτελούμενο από τρία μέλη του ΑΠ και δύο του ΣτΕ. Εν συνεχεία, αν το Συμβούλιο εκδώσει παραπεμπτικό βούλευμα, η υπόθεση εισάγεται στο περίφημο Ειδικό Δικαστήριο.

Αναμφίβολα, συντρέχουν σοβαροί λόγοι αναγνώρισης αυξημένων δικονομικών εγγυήσεων υπέρ των υπουργών (κίνδυνος ποινικοποίησης της πολιτικής ζωής, παράλυσης της κυβερνητικής μηχανής κ.λπ.)…

Τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 1940 κερδίζει θριαμβευτικά ένας ήρωας της πολεμικής αεροπορίας, ο Τσαρλς Λίντμπεργκ, επικρατώντας του Φράνκλιν Ρούζβελτ. Ο νέος ρεπουμπλικάνος πρόεδρος τάσσεται ανοιχτά υπέρ της πολιτικής του απομονωτισμού και ιδίως της αποχής από το πολεμικό μέτωπο της Ευρώπης (ο Β΄ΠΠ έχει ξεκινήσει πριν από έναν χρόνο περίπου), εκδηλώνοντας θαυμασμό προς τον Χίτλερ και παράλληλα έναν σταδιακά εκδιπλούμενο αντισημιτισμό. Η υποταγή του Λίντμπεργκ στις βουλές του Χίτλερ και οι συμφωνίες που συνάπτει με τις δυνάμεις του Άξονα περιβάλλονται τον μανδύα του πασιφισμού – το κεντρικό προεκλογικό του σύνθημα άλλωστε ήταν “Vote for Lindbergh, or vote for war”. Μετά την εκλογή του, ένα τμήμα της εβραϊκής κοινότητας αρχίζει να αισθάνεται άβολα· κάτι νιώθει να το πλησιάζει, κάτι αδιόρατο, πάντως όχι κάτι καλό…

Ι. Πρώτα κάποιες βασικές θεωρητικές παραδοχές: Ακόμη και αν είναι σαφές το γράμμα μιας διάταξης, η ερμηνεία της δεν περιορίζεται σε αυτό αλλά καταλαμβάνει και άλλα κριτήρια ή αξιολογήσεις που άπτονται της διάταξης και του ευρύτερου συστήματος κανόνων στο οποίο αυτή εντάσσεται. Από την άλλη, το σαφές γράμμα μιας διάταξης δεν μπορεί να είναι ερμηνευτικά αδιάφορο, ούτε επιτρέπεται να διαστρεβλώνεται ερμηνευτικά. Εξάλλου, ένα κανονιστικό κείμενο είναι φορέας ενδείξεων, συμβάσεων ή περιορισμών, που μία υπεύθυνη ερμηνευτική προσέγγιση οφείλει να σεβαστεί και να αναδείξει (βλ. και Ο.Έκο).

Τι σημαίνουν, όμως, τα παραπάνω για την πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ (1918/2025) για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια και την ερμηνεία του άρθ. 16 Συντ.;

Κάθε κυβερνητική εξουσία μπορεί να είναι επιρρεπής στην αυθαιρεσία και σε πρακτικές που υπονομεύουν τον ρόλο της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας – ή οδηγούν ακόμη και στην καθυπόταξή τους. Ο λαός έχει μεν τη δυνατότητα να εκφραστεί μια φορά ανά τετραετία στις εθνικές εκλογές, αυτό ωστόσο δεν αρκεί για να θεραπεύσει τις πληγές που έχουν στο μεταξύ ανοίξει στη δημοκρατική λειτουργία μιας χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, σε κρίσιμο πρακτικό αντίβαρο –πέρα από τα γνωστά θεσμικά (Δικαιοσύνη, Ανεξάρτητες Αρχές κ.λπ.)– αναδεικνύεται η αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών και ιδίως όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. Πόσο όμως αποδοτικό είναι στις ημέρες μας το αντίβαρο αυτό, ενόψει πανίσχυρων κυβερνητικών εξουσιών;

Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Δικαιοσύνη (CEPEJ) παρέχει ετησίως μία χρήσιμη βάση δεδομένων σχετικά με την αποδοτικότητα των συστημάτων δικαιοσύνης στα κράτη μέλη της ΕΕ.
Η Έκθεση αξιολογεί συστηματικά την αποδοτικότητα με βάση ορισμένους δείκτες, ωστόσο σε ορισμένα σημεία αναφέρεται και στην αποτελεσματικότητα με ποιοτικούς όρους. Για να γίνει ευχερώς αντιληπτή η διάκριση μεταξύ των δύο όρων, αρκεί να αναφερθεί εδώ το ακόλουθο χαρακτηριστικό παράδειγμα: ο μέσος χρόνος εκδίκασης μιας υπόθεσης στον πρώτο βαθμό είναι ένας ποσοτικός δείκτης που ανάγεται κατά κύριο λόγο στο πεδίο της αποδοτικότητας, ενώ η ποιότητα των αποφάσεων που εκδίδονται συνιστά έναν ποιοτικό δείκτη που ανάγεται κατά κύριο λόγο στο πεδίο της αποτελεσματικότητας. Στην παρουσίαση που ακολουθεί, δεν μένουμε μόνον στους δείκτες αποδοτικότητας, αλλά επιχειρούμε να προσφέρουμε και μία ποιοτική ερμηνεία των περιεχόμενων στην Έκθεση στοιχείων-δεικτών.
Μια τέτοια ανάλυση είναι απολύτως αναγκαία για την ελληνική περίπτωση. ..

Στην Πολιτεία του Πλάτωνα ξεχωρίζει, αναμφίβολα, ο μύθος σχετικά με το περίφημο Δαχτυλίδι του Γύγη. Σύμφωνα με τον εν λόγω μύθο, ο Γύγης, βοσκός του βασιλιά της Λυδίας, βλέπει τη ζωή του να αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη, καθώς μια ημέρα ανακαλύπτει ένα χρυσό δαχτυλίδι με μαγικές ιδιότητες, που τον καθιστά παντοδύναμο αλλά και τον διαφθείρει απόλυτα. Στρίβοντας την πέτρα του δαχτυλιδιού, μπορεί να γίνει άφαντος, αόρατος για τους άλλους και, έτσι, να καταστεί εντελώς ανεξέλεγκτος. Η απόλυτη αυτή εξουσία θα του ανοίξει διάπλατα τις πόρτες της ανομίας και της ανηθικότητας. Θα επιδοθεί σε κάθε δυνατή ανόσια πράξη, θα μοιχεύσει τη βασίλισσα, στη συνέχεια θα σκοτώσει τον βασιλιά με τη βοήθειά της και, εν τέλει, θα καταλάβει τον θρόνο. Μιαρά τα επιτεύγματά του, καρποί μιας ανεξέλεγκτης εξουσίας…

Κανείς δεν μπορεί να είναι δικαστής στις δικές του υποθέσεις: nemo iudex in causa sua. Η θεμελιώδης αυτή αρχή δικαιοσύνης μάς έρχεται από το ρωμαϊκό δίκαιο, παραμένει όμως ισχυρή επιταγή και στο σύγχρονο δίκαιο και μάλιστα υπερβαίνει το θετό δίκαιο, συνιστώντας μία ύψιστη ηθική και πολιτική δέσμευση. Μας λέει, κατ’ ουσίαν, ότι κανείς δεν μπορεί να κρίνει μία υπόθεση στην οποία ο ίδιος έχει συμφέρον…

Στις αρχές Μαΐου 2023, ο Άρειος Πάγος, βασιζόμενος στο άρθ. 32 της Εκλογικής Νομοθεσίας (π.δ. 26/2012) περί αποκλεισμού συμμετοχής εκλογικού συνδυασμού με πραγματική ηγεσία που έχει καταδικασθεί για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, απαγόρευσε την κάθοδο του κόμματος «Έλληνες» στις εκλογές του Μαΐου, κρίνοντας ότι πραγματικός ηγέτης του κόμματος ήταν ο Η.Κασιδιάρης. Στις εκλογές του Ιουνίου 2023, τα μέλη του εν λόγω κόμματος δήλωσαν συμμετοχή ως συνδυασμός ανεξαρτήτων υποψηφίων, ο οποίος επίσης κόπηκε από τον ΑΠ…